Amentü • Dini Bilgiler

Kayıp eşya kullanılır mı? Kullanılırsa şartları nelerdir?

İslâm hukukunda buluntu mallara, yani yolda veya umumî bir yerde bulunan ve sahibi bilinmeyen mallara “lukâta” denir.

Lukâtâyı almanın hükmü ikidir:

1- Eğer lukâtânın kaybolacağı, telef olacağı, zâyî olacağı, çalınacağı ve sâir olumsuzluklarla mal sahibine ulaşmayacağı anlaşılırsa, mal sahibine ulaştırmak amacıyla el koymak farzdır.

2- Eğer lukâtâ zayi olma, çalınma ve telef olma korkusu duyulmayan ve mal sahibine ulaşacağı bilinen emîn bir yerde bulunuyorsa onu oradan almak farz değildir.

Kayıp bir mal bulunduğunda, imkânlar ölçüsünde elde bulunan bütün duyuru araçları kullanılarak îlân edilir. Îlân edilirken malın cinsi, miktarı, modeli, markası, tipi… vs. mal sahibini keşfetmeye yarayan özellikleri açıklanmaz. Böylece malın, mal sahibi olmayan birisi tarafından alınmasına da engel olunmuş olur.

Sosyal iletişim araçlarıyla yeterli derece îlân edildikten sonra buluntu malın sahibi ortaya çıkmamışsa, bulan kimse serbesttir: Dilerse onu bir süre daha elinde tutar, dilerse bir fakîre geçici sadaka olarak verir. Dilerse ve kendisi de fakir ve muhtaç durumdaysa bu malı kendisi kullanır. Şayet bir süre sonra mal sahibi ortaya çıkarsa, mal tekrar mal sahibine iâde edilir veya bedeli ödenir.

Sahibinin lukâtâyı aramayacağını bilen kişi bundan faydalanabilir. Meselâ devşirilmiş bahçeden arta kalan veya yere dökülen meyveden sahibinin yararlanmayacağı kesin olarak biliniyorsa, toplanıp kullanılabilir.

Fakat sahibinin bunu kullanmayacağı bilinmiyorsa, bu mal kullanılamaz; mal sahibi haberdar edilir. Mal sahibi bilinmiyorsa ilân edilir.1

Haramlar ve helâller için bir çok hikmet ve maslahat sıralanabilir şüphesiz. Ama bu hikmet ve maslahatlar illet yerine algılanamaz. İllet sadece Allah’ın bir şeyi emretmiş olması veya nehy etmiş olmasıdır.

Cenab-ı Hak domuz etini açıkça haram kılmıştır. Bu yasaklamanın hikmeti araştırıldığında domuz etinin pis olduğu, kirli ve atık maddelerle beslendiği, etinde kaynatmayla ölmeyen tenya bulunduğu, dişisine karşı kıskanç olmadığı… vs. gibi bir çok hikmet bulunabilir. Fakat bir mü’min için hikmet değil, illet önemlidir. Yani domuz etinden illeti nedeniyle (Allah nehy etti diye) uzak kalmak, hikmeti nedeniyle (zararından sakınmak niyetiyle) uzak kalmaktan çok daha efdaldir.

Bu, diğer emir ve nehylerde de böyledir. Ramazan orucunun bir çok hikmeti vardır. Hepsi de sıhhat için, vücut için, sosyal hayatın barış ve huzuru için güzeldir. Fakat biz bu hikmetleri için değil, illeti olan Hakkın emrini yerine getirmek için oruç tutarız. Eğer sırf hikmetlerini elde etmek niyetiyle oruç tutarsak bu oruç hâlis olmaz ve makbul olmaz.

Okunuşu

Bismillâhirrahmânirrâhîm.
Elemtere keyfe feale rabbuke bieshâbifîl elem yecal keydehüm fî tadlîl. Ve ersele aleyhim tayran ebâbîl. Termîhim Bihicâretin min siccîl. Fecealehüm ke asfin me’kûl.

Anlamı

Rahman, Rahim olan Allah’ın adıyla.
Rabbi’nin, fil sahiplerini ne hale getirdiğini görmedin mi? Onların tuzaklarını boşa çıkarmadımı? Onların üzerine damgalanmış taşlar atan ebabil kuşlarını gönderdi. Onları yenilmiş ekin gibi yaptı.

Okunuşu

Bismillâhirrahmânirrâhîm.
Kul yâ eyyühelkâfirûne, Lâ a’büdü mâ ta’büdun velâentüm âbidûne mâ a’büd. Vela ene mâabedtüm. Velâentüm âbidûne mâabüd Leküm dînüküm ve liyedîn.

Anlamı

Rahman, Rahim olan Allah’ın adıyla.
De ki: Ey kafirler! Ben sizin kulluk ettiğinize kulluk etmem. Siz de benim kulluk ettiğime kulluk edenler değilsiniz. Ben sizin kulluk ettiğinize kulluk edecek değilim. Sizde benim kulluk ettiğime kulluk edecek değilsiniz. Sizin dininiz size benim dinim bana.